Nhân Văn Giai Phẩm - Mạc Đình

Cần phải chính quy hơn nữa
 

 

(Nhân Văn, số 4 ra ngày 5.11.1956)

Nguyễn Hữu Đang

Trong bản báo cáo của ông Khơ-rút-sốp trước Đại hội lấn 20 Đảng cộng sản Liên xô có một đoạn nói vắn tắc, gần như lướt qua, mà thực ra rất là quan trọng.

Đoạn đó nói về sự quan tâm của Trung ương Đảng đối với vấn đề củng cố nền pháp trị xã hội chủ nghĩa và kết luận:
"Những tổ chức của Đảng, của Nhà nước và các công đoàn phải chú ý với một tin thần cảnh giác đến việc tôn trọng pháp luật Xô-viết và tố cáo, vạch mặt bất cứ ai phạm vào nên pháp trị Xô-viết và những quyền công-dân Xô-viết, đàn áp nghiêm khắc từ những biểu hiện phi pháp và độc đoán nhỏ".
Tại sao sau ba mươi tám năm kiến thiết chủ nghĩa xã hội với hai lần đặt hiến phápvà nhiều lần chỉnh lý pháp luật cũng như sửa đổi hệ thống và lề lối xét xử của tòa án, bây giờ sắp bước vào giai đoạn kiến thiết chủ nghĩa cộng sản, Liên Xô còn phải đặt vấn đề pháp trị một cách nóng hổi như vậy?
Chính là vì trong bao lâu Sta-lin đã lạm dụng quyền hành, dung túng bè lũ phản cách mạng Bê-ri-a, lấy uy thế chính trị mà lũng đoạn bộ máy nhà nước, vi phạm nghiêm trọng chế đọ pháp trị. Coi thường pháp luật đã trở thành một tác phong của nhiều cán bộ, của nhiều cấp ủy Đảng hay cơ quan chính quyền. Biết bao nhiêu công dân lương thiện và Đảng viên tốt - kể cả Trung ương ủy viên của Đảng - đã bị tù đày, bắn giết oan trong tình trạng đó? Cho nên Đại hội phải quan tâm đặc biệt đến việc bảo vệ chế độ pháp trị đó là hiện thân của tinh thần nhân văn, tinh thần dân chủ, tinh thần kỷ luật trong một nước văn minh.
Điều này trong xã hội ta không phải ai cũng công nhận dễ dàng. vì lòng khinh bỉ của chúng ta đối với pháp lý tư sản lớn quá đến nỗi ở một số đông người nó đã trở thành lòng khinh bỉ pháp lý nói chung. Vì trong cuộc kháng chiến kéo dài và gian khổ, chúng ta đã quen giải quyết mọi công việc to nhỏ trong không khí gia đình, với tinh thần tùy tiện. chúng ta đã quen dùng cái "linh động" để gỡ cho công việc trôi chảy được mỗi khi vấp phải các điều quy định chính xác. Chúng ta đã quen dùng cái "lập trường" để thay cho luật lệ cụ thể.
Và kháng chiến đã thành công, độc lập và dân chủ ít ra cũng đã được thực hiện trên một nữa đất nước, nên chúng ta cũng dễ chủ quan, tự mãn tưởng rằng nền nếp cũ vẫn còn có giá trị.
Nhầm to. Nếu hiện tượng trên là tất yếu đối với hoàn cảnh chiến tranh du kích thì trái lại, nó không có một lý do tồn tại nào trong hoàn cảnh hòa bình.
Hòa bình lập lại đã hai năm, dù cuộc đấu tranh thực hiện thống nhất đất nước có phức tạp, gay go thế nào thì cũng không thể coi miền Bắc như ở một hoàn cảnh bất thường để duy trì mãi tình trạng thiếu một nền pháp trị hẳn hòi.
Trong Cải cách Ruộng đất, những việc bắt người, giam người, tra hỏi (dùng nhục hình dã man), xử tù, xử bắn, tịch thu tài sản, hết sức bừa bãi, bậy bạ, cũng như việc bao vây đến làm chết đói những thiếu nhi vô tội trong các gia đình địa chủ (hoặc chính là nông dân mà bị quy sai thành phần), không phải chỉ hoàn toàn do sự lãnh đạo kém cỏi mà còn do thiếu chế độ pháp trị hẳn hòi. Giá các Đoàn U±y lúc nào cũng thấy trên đầu họ con mắt theo dõi của thần công lý, giá lúc nào họ cũng thấy văng vẳng bên tai câu nhắc nhở của tòa án: "hễ làm trái pháp luật là bị truy tố đấy" thì chắc chắn là họ đã thận trọng hơn và nhiều tai vạ đã tránh được cho nhân dân rồi.
"Giết nhầm thì sẽ bị kiểm thảo", ý nghĩ ấy có thể là nghiêm chỉnh, nhưng nó mới nhẹ nhàng, thoải mái làm sao!
Sẽ có những người nói: "Sở dĩ nên nông nổi ấy là vì họ không vững lập trường".
Vững lập trường! Điều đó rất quí nhưng chưa đủ. Không phải cán bộ nào, công dân nào cũng vững lập trường. Và ngay những người thật sự vững lập trường mà không có nền pháp trị tinh vi làm mực thước thì cũng chỉ có cái bảo đảm nhận thức được một cách chung chung về phương hướng và yêu cầu của công việc chứ không có bảo đảm biết làm cho đúng phương pháp, cách thức để đạt tới yêu cầu đó.
Sẽ có những người lo xa: "Đặt ra lắm luật lệ rất dễ đưa đến những bệnh quan liêu, máy móc, hình thức"
Không phải thế. Quan liêu, máy móc, hình thức là những bệnh do thiếu lý luận cách mạng. thiếu đạo đức cách mạng, thiếu nhiệt tình cách mạng. Chẳng biết ít lệ luật sẽ giúp cho việc tránh các bệnh ấy được đến đâu nhưng nhất định không ai có thể chối cải điều này: ít lệ luật là một điều thuận tiện cho sự lạm quyền, độc đoán.
Nhiều lệ luật vẫn có kẻ lạm quyền, độc đoán được. Nhưng điều đó chỉ dễ thực hiện trong chế độ cũ, luật lệ đã mang sẵn tính chất áp bức nhân dân hoặc theo nguyên tắc thì dân có quyền dùng nhưng trên thực tế thì không biết mà dùng. Còn trong chế độ ta, nhân dân có đủ cả quyền hành, ý thức và lực lượng để dùng luật lệ, bảo vệ luật lệ, thì họ sẽ không để cho những kẻ kia lạm quyền, độc đoán được mãi.
Do pháp trị thiếu sót mà cải cách ruộng đất hỏng to đến thế. Do pháp trị thiếu sót mà quân đội chưa có chế độ binh dịch hợp lý, công an hỏi giấy giá thú đôi vợ chồng ngồi ngắm cảnh trăng lên ở bờ hồ, hộ khẩu rình bên cửa sổ khiến người ta mất ăn, mất ngủ, cán bộ thuế tự tiện vào khám nhà người kinh doanh, ở khu phố có chuyện đuổi nhà lung tung hoặc ép buộc người ở rộng phải nhường lại một phần nhà cho cán bộ hay cơ quan ở. Do pháp trị thiếu sót mà nhiều cơ quan bóc xem thư của nhân viên và một ngành rất quan trọng nọ đòi thông qua những bài báo nói đến mình làm như một bộ phận của nhà nước lại có quyền phục hồi chế độ kiểm duyệt mà chính nhà nước đã bãi bỏ. Do pháp trị thiếu sót, người ta đã làm những việc vu cáo và đe dọa chính trị trắng trợn, ngăn cản việc mua đọc báo Nhân Văn, hành hung báo Trăm Hoa v.v...
Tưởng đã đến lúc nhân dân phải tích cực bảo vệ chế độ bằng cách tố cáo những hành động phi pháp ở bất cứ trường hợp nào đã có luật lệ rồi
Về mặc xúc tiến xây dựng ngay một chế độ pháp trị đầy đủ, tinh vi, chúng tôi đề nghị:
1.- Thi hành Hiến Pháp (hoặc là Hiến pháp 1946 sửa đổi cho thích hợp với hoàn cảnh ngày nay, hoặc là Hiến pháp mới sẽ đặc ra). Trên cơ sở Hiếp pháp, Quốc hội sẽ biểu quyết những đạo luật thay các sắc lệnh và nhiều văn kiện khác.
2.- Quốc hội họp đều, sáu tháng một kỳ. Không có lý gì trong hoàn cảnh hòa bình mà công việc của Quốc hội vẫn khoán trắng cho một Ban thường trực gần như không hoạt động gì.
3.- Chấn chỉnh ngành tư pháp, chủ yếu là tăng quyền hành thực sự của Bộ tư pháp.
Chúng tôi tin rằng toàn thể các tầng lớp nhân dân đều đồng tình với chúng tôi về ba đề nghị trên. vì nhân dân thiết tha mong được sống trong xã hội chính qui hơn nữa.
Để mọi quyền làm ăn, sinh hoạt và tự do dân chủ khỏi bị xâm phạm.
Để được thoải mái góp phần kiến thiết quốc gia.
12.10.56